آورده . نخست كرهء زمين است كه فلك قمر بر آن احاطه دارد و فلك عطارد به فلك قمر و فلك زهره به فلك عطارد و فلك شمس به فلك زهره و فكل مريخ به فلك شمس و فلك مشترى به فلك مريخ و فلك زحل به فلك مشترى و فلك ستارگان ثابت به فلك زحل و فلك البروج به فلك ستارگان ثابت و فلك استوا كه محيط و محرك همه افلاك است به فلك البروج احاطه دارد بعضى مطلعان علم افلاك و نجوم ، فلك استوا و فلك البروج را كه جاذب يك ديگرند و قطرها و مركزهايشان برابر است يك فلك شمرده‌اند . زمين در ميان همهء افلاك است و مركز آنست چون نقطه در ميان دايره و فلك از آن گريزان است و بر آن محيط است و نيمهء آن كه نمودار است و بالاى سر است نيمهء بالاى فلك است و نيم قطر زمين را از روى آن مقياس كرده‌اند و فلك استوا از مشرق به مغرب بدور زمين روى وسيعترين خط آن بر دو نقطهء مفروض متقابل مىگردد كه بر دو پهلوى كرهء زمين است ، يكى قطب شمال است كه هر كه رو بمشرق ايستاده باشد به طرف چپ اوست و ديگرى قطب جنوب است كه هر كه پشت به مغرب ايستاده باشد به طرف راست اوست . اين دو نقطه را دو محور نيز گويند و به تشبيه قطب آسيا قطب نامند . و اين فلك را يك خط مفروض چون كمربند هست كه آن را از روى دو قطب به دو نيم مىكند و كرهء زمين نيز در محاذات آن به دو نيم تقسيم مىشود و اين خط كمربندى را فلك معدل النهار گويند كه شب و روز روى آن مساوى مىشود و فلك مستقيم نيز گويند كه مشرق و مغربهاى آن يك نواخت و جاى آن ميان چهار قسمت فلك بيك نهج است و هر يك از اجزاى اين كمربند هر چند وسيع باشد چون در عرصهء كره بسوى يكى از دو محور رود عرض آن كمتر شود تا آنجا كه همهء اجزاى فلك در بالا و زير زمين در دو نقطهء محور فراهم شود و هر كه زير اين كمر -